Historia ogrodu w fotografii

Plan Wrocławia z 1562 r.

Plan_Wrocawia_z_1562_r

Fragment najstarszego planu Wrocławia, wykonanego przez Bartłomieja Weinera w 1562 r., przedstawia wyspy odrzańskie: Piasek, Ostrów Tumski i część Wyspy Św. Klary, na której widać zarośla na terenie zajętym później przez Ogród Botaniczny. Zagospodarowane były jedynie działki położone w obrębie Ostrowa Tumskiego, będącego wówczas własnością kościelną.

Plan Wrocławia z 1741 r.

Plan_Wrocawia_z_1741_r

W połowie XVIII w. fortyfikacje miejskie były już znacznie rozbudowane, ale nie obejmowały dzielnic położonych na północ od głównego koryta Odry. Większa część terenu przyszłego Ogrodu Botanicznego znajdowała się na Wyspie Św. Klary, w miejscu zwanym Doliną Brygidy (Brigittental), stanowiącym własność zakonu klarysek.

Fortyfikacje Ostrowa Tumskiego

Fortyfikacje_Ostrowa_Tumskiego

Po zajęciu Śląska przez Prusy, z woli Fryderyka II Wielkiego przekształcono Wrocław w główną twierdzę prowincji. Ostrów Tumski po raz pierwszy w historii otoczono potężnymi umocnieniami. Były one nazywane Skaczącą Gwiazdą (Springstern). Fortyfikacje przetrwały tylko do początku XIX w. W styczniu 1807 r. wojska francuskie pod dowództwem Hieronima Bonapartego zajęły miasto i wkrótce, z rozkazu samego Napoleona, rozpoczęto burzenie murów obronnych i zasypywanie fos. Gdy w 1811 r. z połączenia Leopoldiny - wrocławskiej akademii jezuickiej, i Viadriny - uniwersytetu z Frankfurtu nad Odrą, powstał Uniwersytet Wrocławski, król Fryderyk Wilhelm III podarował mu część terenów pofortyfikacyjnych na założenie ogrodu botanicznego.

Plan Ogrodu z 1830 r.

Plan_Ogrodu_z_1830_r

Pierwszy plan Ogrodu został opublikowany w 1830 r., w broszurze autorstwa ówczesnego asystenta, H.R. Göpperta. Działka wybrana przez prof. F. Heydego, położona w odległości 1200 kroków od głównego gmachu Uniwersytetu, zajmowała powierzchnię ok. 5 ha. W jej centrum znajdował się podłużny staw, będący pozostałością fosy miejskiej i mający połączenie z Odrą. Fakt ten miał duże znaczenie dla powodzenia przedsięwzięcia, bowiem miękka woda ze stawu mogła być używana do podlewania roślin. Warunki glebowe nie były jednak korzystne, gdyż przez środek parceli ciągnął się pas jałowej, piaszczystej ziemi, a w innych miejscach dominowała zaskorupiająca się glina. Przygotowanie terenu pod uprawę roślin wymagało nawiezienia ogromnych ilości żyznego podłoża. Do 1816 r. zdołano zagospodarować zaledwie 1/3 powierzchni. W części południowo-zachodniej, należącej przedtem do Ostrowa Tumskiego, zachowało się kilka budynków. Wykorzystano je na mieszkania dla dyrektora i ogrodników, a po 1815 r. jeden z nich zaadaptowano na uniwersytecką klinikę chirurgiczną. Aby móc gromadzić rośliny pochodzące z cieplejszych stref klimatycznych, już w pierwszych latach istnienia Ogrodu wybudowano kilka szklarni. Trzy największe stały one wzdłuż północnej granicy Ogrodu, w miejscu dzisiejszego kompleksu szklarni ekspozycyjnych, mniejsze - na terenie gospodarczym po zachodniej stronie głównej alei.

Plan Ogrodu z 1830 r., powiększenie

Plan_Ogrodu_z_1830_r._powikszenie

W roku 1830, po pięcioletnich rządach prof. L.Ch. Treviranusa, teren Ogrodu był w całości zagospodarowany. W kompozycji kwater dominował styl angielski, z nieregularnym układem ścieżek. Kolekcje roślin obejmowały ponad 7000 gatunków. Sadząc rośliny kierowano się przede wszystkim ich wymaganiami co do jakości gleby i ilości światła. Centralna część Ogrodu podzielona była na 17 kwater otoczonych obwódkami z lawendy i zawciągu. Spośród nich 11 zajmowały byliny, 5 - rośliny jednoroczne, a jedną - rośliny lecznicze. Układ systematyczny stosowano jedynie na kwaterach roślin jednorocznych, na których wysiewano każdego roku nasiona ok. 800 gatunków. We wschodniej części Ogrodu rzucają się w oczy koncentrycznie ułożone baseny do uprawy roślin wodnych i błotnych. Wybudowano je w zagłębieniu terenu, będącym pozostałością po zasypanym w 1817 r. odgałęzieniu fosy. W poszczególnych sektorach o zróżnicowanej głębokości uprawiano m.in. szczaw, mięte, kosaćce, turzyce, trawy z rodzaju Zizania. Na południe od basenów położony był sad wraz ze szkółką szlachetnych odmian drzew owocowych. Drzewa iglaste i liściaste rosły w różnych miejscach, ale przede wszystkim na krancu północno-wschodnim oraz na obszarze trójkąta między główną aleją, stawem i południową granicą Ogrodu. Znajdowała się tam również szkółka drzew i krzewów ozdobnych, po części przeznaczanych na sprzedaż. Spośród trzech dużych szklarni, pierwsza została wzniesiona już w 1812 r. Składała się z trzech części o zróżnicowanej temperaturze i umożliwiała uprawę roślin tropikalnych oraz subtropikalnych. W pięć lat później powstała druga szklarnia, przeznaczona dla roślin o małych wymaganiach cieplnych, a w 1823 r. - trzecia, służąca głównie do zimowania roślin uprawianych w donicach, latem zaś wykorzystywana jako sala wykładowa.

Plan Wrocławia z ok. 1850 r.

Plan_Wrocawia_z_ok._1850_r

Po zburzeniu fortyfikacji miasto zaczęło się szybko rozwijać. Na planie z połowy XIX w. widać Przedmieście Piaskowe (Sand-Vorstadt) z Ogrodem Botanicznym i otaczającą go zabudową. Po stronie północnej znajdował się zakład ogrodniczy Juliusa Monhaupta. Z dawnych szkółek zachowały się do dziś okazy rzadkich gatunków drzew. Od wschodu sąsiadował z Ogrodem niewielki cmentarz św. Wojciecha. Ze względu na cenny drzewostan został on w 1933 r. przyłączony do Ogrodu.

Plan Ogrodu z 1857 r.

Plan_Ogrodu_z_1857_r

W 1852 r. dyrekcję Ogrodu objął 52-letni Heinrich Robert Göppert, z wykształcenia farmaceuta i lekarz, od 1839 r. profesor zwyczajny na Uniwersytecie Wrocławskim. Jego ulubionymi dyscyplinami botanicznymi były fizjologia roślin, dendrologia i paleobotanika. Ogród posiadał już wówczas bogatą, ale niedostatecznie uporządkowaną kolekcję roślin. Poprzedni dyrektor, wybitny systematyk roślin Christian Gottfried Nees von Esenbeck, odszedł bowiem od botaniki i poświęcił się działalności społecznej i politycznej, co zresztą przypłacił utratą stanowiska na Uniwersytecie. Göppert przystąpił do gruntownej reorganizacji Ogrodu i realizowania swoich nowatorskich pomysłów. W 1857 r. wydał pierwszy, bardzo szczegółowy przewodnik po Ogrodzie, zawierający przedstawiony na reprodukcji plan. W środkowej części widoczne są kwatery z roślinami ułożonymi według systemu naturalnego. W kilku miejscach urządzono tzw. grupy geograficzne, czyli zestawy roślin reprezentujących poszczególne formacje roślinne lub strefy klimatyczne. Na krańcu południowo - wschodnim wzniesiono zachowany do dzio profil geologiczny, obrazujący układ warstw skalnych w Wałbrzyskim Zagłębiu Węglowym. Pasja kolekcjonerska Göpperta zaowocowała założeniem Muzeum Botanicznego. Z braku odpowiednich pomieszczeń, większych rozmiarów eksponaty, takie jak pnie drzew czy też ich przekroje, ustawione były na terenie Ogrodu, pod gołym niebem. Jedną z takich "grup fizjologicznych", jak je nazywał sam Göppert, pokazuje ilustracja w lewym górnym rogu planu.

Plan Ogrodu z 1883 r.

Plan_Ogrodu_z_1883_r

Na początku lat 80. XIX w., pod koniec życia Göpperta, teren Ogrodu był w całości zagospodarowany według jego koncepcji. Środkową część wypełniały kwatery bylin i roślin jednorocznych, skupiska drzew i krzewów oraz grupy geograficzne. Z roślin uprawianych w donicach aranżowano "gaj palmowy", kwaterę australijską, południowoafrykanską, kanaryjską i in. Po stronie wschodniej znajdowało się arboretum, w którym rosły drzewa należące do rodzajów magnolia (Magnolia), buk (Fagus), dąb (Quercus), orzech (Juglans), klon (Acer), topola (Populus), wierzba (Salix), olsza (Alnus), wiąz (Ulmus), brzoza (Betula), lipa (Tilia) i in. Drzewa i krzewy iglaste zajmowały natomiast (i zajmują do dziś) trójkątną kwaterę na prawo od głównego wejścia, gdzie gleba była piaszczysta i nieurodzajna. Obok profilu geologicznego istniała ekspozycja skamieniałości karbońskich. W związku z utworzeniem na Uniwersytecie Instytutu Rolniczego, w 1882 r. założono na północno-zachodnim krańcu Ogrodu poletka z roślinami rolniczymi. Dużą wagę przywiązywano także do gromadzenia i eksponowania, zarówno w gruncie jak i w szklarniach, innych roślin użytkowych: leczniczych, przyprawowych, włóknistych, oleistych, barwierskich itd. Wszystkie trzy duże szklarnie zostały za dyrekcji Göpperta przebudowane i unowoczeonione. Największa składała się z trzech części, z których środkowa pełniła funkcję palmiarni, a boczne służyły do uprawy roślin australijskich, południowo-afrykańskich i innych z cieplejszej strefy umiarkowanej. Do dziś zachowało się skrzydło zachodnie, zwane "Australią". Druga szklarnia ekspozycyjna, istniejąca nadal w mało zmienionym kształcie, zosta3a oddana do użytku w 1878 r. Wysunięty na południe pawilon mieścił baseny do uprawy tropikalnych roślin wodnych i błotnych, m.in. wiktorii (Victoria). Wygląd zewnętrzny trzeciej szklarni, użytkowanej obecnie jako kaktusiarnia, niemal nie zmienił się od 1852 r., kiedy to została po raz ostatni przebudowana. Początkowo uprawiano w niej rośliny ciepłolubne, np. z rodzaju Cycas i Musa, a w późniejszych latach przekształcono ją w szklarnie chłodną. Ponadto niewielkie szklarnie kolekcyjne oraz inspekty znajdowały się na terenie gospodarczym po zachodniej stronie Ogrodu. Jeśli wierzyć statystykom Göpperta, za jego czasów kolekcje roślin obejmowały ok. 12 000 gatunków.

Plan Ogrodu z 1886 r.

Plan_Ogrodu_z_1886_r

Następcą właściwego twórcy Ogrodu, prof. H.R. Göpperta, został w 1884 r. Adolf Engler, który miał się stać jednym z najwybitniejszych systematyków i geografów roślin w historii botaniki. W wydanym w 1886 r. przewodniku, z którego pochodzi niniejszy plan, zawarł pierwszy zarys własnego systemu królestwa roślin, opartego na wcześniejszej koncepcji A.W. Eichlera. Wielokrotnie modyfikowany przez samego Englera i jego następców system, ze względu na swoją przejrzystość i walory praktyczne, bywa stosowany do dziś. Mimo że Engler kierował wrocławskim Ogrodem Botanicznym tylko przez niespełna pięć lat, zdążył gruntownie zreorganizować działy systematyki i geografii roślin. W części systematycznej, która odzwierciedlała ideę Englera, przyjęto zasadę, że rodziny tworzące jeden rząd zajmują jedną rabatę. Spokrewnione rzędy również przeważnie sąsiadowały ze sobą. Znaczne kłopoty sprawiało jednak pogodzenie wymagań uprawowych z dążeniem do pokazania całego spektrum form życiowych: od roślin jednorocznych do drzew. Jeśli chodzi o dobór roślin, zrezygnowano z gromadzenia jak największej liczby gatunków, natomiast położono nacisk na to, by reprezentowane były możliwie wszystkie rodziny, a także rodzaje interesujące pod względem morfologicznym lub ekologicznym. Grupy geograficzne Göpperta zostały również całkowicie przekształcone. Zmniejszono ich liczbę i skorygowano dobór gatunków. Rośliny ze strefy umiarkowanej: wschodnioazjatyckie, północnoamerykańskie i wysokogórskie, posadzono w taki sposób, aby odtworzyć wygląd naturalnych zbiorowisk roślinnych. W dawnym arboretum na wschodnim krańcu Ogrodu urządzono kwatery dające wyobrażenie o szacie roślinnej różnych rejonów Ameryki Płn. Niektóre z nich zachowały zbliżony charakter do dziś.

Plan Ogrodu z 1914 r.

Plan_Ogrodu_z_1914_r

Najdłużej sprawującym swą funkcję dyrektorem był prof. Ferdinand Pax, który kierował Ogrodem w latach 1893-1926. W 1914 r. wydał ostatni w okresie niemieckim przewodnik dla zwiedzających z dołączonym planem. Jako systematyk i fitogeograf, podobnie jak Adolf Engler i jego następca Karl Prantl, nadal rozwijał przede wszystkim dział systematyki roślin. Kwatery systematyczne były kilkakrotnie reorganizowane, stosownie do postępów wiedzy o naturalnym pokrewienstwie roślin. Spośród kwater geograficznych Pax szczególnie upodobał sobie alpinarium, które przebudował w latach 90., kładąc szczególny nacisk na florę Sudetów, zwłaszcza Karkonoszy, a także Karpat i Alp. Wynikało to z jego własnych zainteresowań badawczych, bowiem od wczesnej młodości penetrował góry Śląska, później zaś objął planowymi badaniami florystycznymi cały łańcuch Karpat. W czasach Paksa Ogród wzbogacił się o kompleks szklarni, wybudowany w latach 1906-1907 po zachodniej stronie głównej alei i istniejący do dziś. Uprawiano w nim przede wszystkim tropikalne paprotniki, storczyki (Orchidaceae), bromelie (Bromeliaceae), obrazkowate (Araceae) i dzbaneczniki (Nepenthes). Bromelie, obrazkowate i storczyki również dzisiaj należą do najliczniej reprezentowanych grup roślin tropikalnych. Dyrektor Ogrodu kierował również Muzeum Botanicznym, którego siedzibą był od 1888 r. wzniesiony na miejscu domu ogrodnika budynek, mieszczący dzisiaj Instytut Biologii Roślin UWr.

Dalej >

Polub Ogród Botaniczny na Facebooku

TripAdvisor_Recenzje Wroclaw University Botanical Garden

social-icon

Sonda

Czy odwiedziłaś/eś już nasz Ogród?