Dział Systematyki Roślin i Gruntowych Roślin Ozdobnych

Systematyka Roślin

Rośliny w układzie systematycznym przedstawiono na powierzchni ok. 2 ha, w centralnej części wrocławskiego Ogrodu Botanicznego. Zgromadzono tu rośliny zielne oraz drzewa, krzewy i krzewinki mogące się rozwijać i zimować w naszych warunkach klimatycznych. Przedstawiono je w układzie odzwierciedlającym ich naturalne pokrewieństwo, zgodnie z systemem Adolfa Englera (1844-1930). Ten wybitny systematyk i fitogeograf pełnił funkcje dyrektora Ogrodu w latach 1884-1889, w tym też czasie zreorganizował dział systematyki roślin. Jego system klasyfikacji roślin jest systemem naturalnym, ewolucyjnym i polifiletycznym. System ten odegrał dużą rolę w dziejach botaniki i do dziś używany jest w dziele "Flora Europaea" i w porządkowaniu wielu zielników.

W naszym Ogrodzie system A. Englera aktualizowany jest zgodnie z osiągnięciami współczesnej systematyki roślin. Pośrodku tego działu znajduje się popiersie słynnego botanika szwedzkiego Karola Linneusza (Linné, 1707-1778), który położył wielkie zasługi na polu systematyki roślin i zwierząt. Rośliny nago- i okrytozalążkowe reprezentowane są przez 67 rzędów i 146 rodzin. Zapoznanie się z działem ułatwia trasa przeprowadzona przez jego obie części, oznakowana strzałkami, tabliczkami z numeracją rzędów i tablicami formatu A-4, przedstawiającymi charakterystykę poszczególnych rodzin. Ponadto każda roślina opatrzona jest etykietą zawierającą nazwę łacińską i polską, występowanie geograficzne oraz odpowiedni piktogram obrazujący właściwości roślin.

Z grupy roślin nagozalążkowych na uwagę zasługuje m.in. rosnący tu endemit, relikt mezozoiku miłorząb japoński - Gingko biloba (okazy zarówno męskie, jak i żeńskie, corocznie wydające dużą liczbę zdolnych do kiełkowania nasion). W tej grupie roślin wyróżniają się rzadko spotykane w naszej strefie klimatycznej cypryśnik błotny - Taxodium distichum, szydlica japońska - Cryptomeria japonica, sośnica japońska - Sciadopitys verticillata,kuningamia chińska - Cunninghamia lanceolata, podokarp śnieżny - Podocarpus nivalis, cedr libański - Cedrus libani, mamutowiec olbrzymi - Sequoiadendron giganteum, metasekwoja chińska - Metasequoia glyptostroboides, araukaria chilijska - Araucaria araucana.Z roślin okrytozalążkowych godne uwagi są tulipanowiec amerykanski - Liriodendron tulipifera, dawidia chińska - Davidia involucrata var. vilmoriniana, Nothofagus antarctica var. uliginosa, okaz męski grujecznika japońskiego - Cercidiphyllum japonicum, klon Diecka - Acer × dieckii, strączyn żółty - Cladrastis lutea, żółtnica pomarańczowa - Maclura pomifera, Cudrania tricuspidata, Vitex agnus-castus, szczęślin trójdzielny - Clerodendrum trichotomum (C. bungei) i × Sycoparrotia semidecandra, mieszaniec międzyrodzajowy kwitnący co roku.

Ze względu na specyficzny mikroklimat Wrocławia, sprzyjający aklimatyzacji roślin wrażliwych na mróz, pochodzących z różnych stref klimatycznych, uprawiane są w gruncie ciekawe rośliny, które nie wytrzymują zim w Polsce Centralnej i Wschodniej. Należą do nich poncyria trójlistkowa - Poncirus trifoliata, dęby - Quercus ilex i Q. lusitanica, figa jadalna - Ficus carica, jaśmin nagokwiatowy - Jasminum nudiflorum. W celu wyraźniejszego pokazania różnorodności roślin i zwiększenia atrakcyjności kwater, kolekcja roślin gruntowych jest wzbogacana o rośliny szklarniowe, wystawiane na okres letni do gruntu, a więc mirt zwyczajny - Myrtus communis, wawrzyn szlachetny - Laurus nobilis, granat właściwy - Punica granatum, eukaliptus gałkowy - Eucalyptus globulus, zgrabka awikłowa - Cyphomandra betacea, ołownik - Plumbago auriculata, rozmaryn - Rosmarinus officinalis itp. W okresie letnim wysadzane są też rośliny jednoroczne.

Dział systematyki służy szeroko pojętej dydaktyce. Oprócz kształcenia uczniów i studentów poprzez rozwijanie procesu poznawczego, wzbudza swoją atrakcyjnością zainteresowanie zwiedzających o każdej porze roku.

Gruntowe Rośliny ozdobne

Dział gruntowych roślin ozdobnych, położony w zachodniej części Ogrodu, w pobliżu monumentalnych budowli Ostrowa Tumskiego: katedry i kościoła Św. Krzyża, został utworzony w latach 60. XX w. z myślą o propagowaniu dekoracyjnych roślin ogrodniczych. Kolekcje roślin ozdobnych obejmują odmiany uprawne powstałe w procesie udoskonalania roślin dzikich przez naturę i działalnością człowieka, który od wieków wyszukiwał w przyrodzie okazy najpiękniejsze, najdorodniejsze, o ciekawszych barwach.

W ostatnim stuleciu nastąpił burzliwy rozwój hodowli roślin dzięki selekcji, krzyżowaniu, szczepieniu, kulturom in vitro, aż po manipulacje genetyczne. Wykorzystanie tych metod przyczyniło się do powstania i popularyzacji tysięcy nowych odmian drzew, krzewów, bylin, roślin dwuletnich i jednorocznych. W tej części Ogrodu uprawiamy odmiany o ciekawym pokroju, zróżnicowanej kolorystyce i kształcie liści, dużej różnorodności barw i form kwiatów. Wśród drzew i krzewów przyciągają uwagę regularnie kuliste korony klonu pospolitego - Acer platanoides 'Globosum', smukłe pokroje jałowca wirginijskiego - Juniperus virginiana 'Blue Arrow', a w niedalekim sąsiedztwie zwisająca forma egzotycznego perełkowca japonskiego - Sophora japonica 'Pendula'. Ciekawie prezentują się też różnorodnie strzyżone krzewy złocistej odmiany cisa pospolitego - Taxus baccata 'Aurea Decora', stożkowe formy zawsze zielonych ostrokrzewów - Ilex, bukszpanów - Buxus i prowadzone w formie walców pnące odmiany trzmieliny Fortune'a - Euonymus fortunei, m.in. 'Silver Queen', sadzone razem z wielkokwiatowymi odmianami powojników - Clematis. Wczesną wiosną zachwycają barwami kwitnące kolekcje pierisów - Pieris, magnolii - Magnolia, różaneczników i azalii - Rhododendron. Ciekawe kolorystycznie kobierce tworzą rozesłane odmiany roślin iglastych wraz z niskimi bylinami.

Różnorodność barw prezentują drzewa i krzewy o ciemnoczerwonych liściach: Acer platanoides 'Artopurpureum', Physocarpus opulifolius 'Diabolo'; o liściach złotych: Ligustrum ovalifolium 'Aureum', Buxus sempervirens 'Aureo-pendula', i srebrzystych: Picea pungens f. glauca, Abies procera 'Glauca'. Interesujące są też odmiany o liściach dwubarwnych: Aralia elata 'Variegata' czy Pieris japonica 'Variegata'. Ze względu na niewielką powierzchnię działu (ok. 2 ha) preferujemy sadzenie odmian karłowatych, wolno rosnących, np. Abies balsamea 'Nana', Buxus microphylla 'Morris Midget'.

Od wczesnej wiosny odwiedzający Ogród mogą też podziwiać kolejno zakwitające byliny, np. różnobarwną, liczącą 30 odmian kolekcję hiacyntów - Hyacinthus, narcyzów - Narcissus, 80 odmian, kosaćców - Iris, 250, i piwonii - Paeonia, 120. Latem zakwita 200 odmian liliowców - Hemerocallis, w tym 80 polskiej hodowli. Wśród nich znajdziemy nowości, odmiany wykreowane w latach 90., ale też dużo starsze. Latem kwitną także kolekcje tawułek - Astilbe, pacioreczników - Canna, dalii - Dahlia, a jesienią złocieni - Chrysanthemum i astrów - Aster. Na rabatach bylinowych rośnie też 80 odmian funkii - Hosta, których główną atrakcję stanowią zróżnicowane pod względem barwy i rysunku liście. Mniejsze liczebnie są kolekcje bergenii - Bergenia, barwinków - Vinca, bodziszków - Geranium i żurawek - Heuchera. Prezentujemy też pojedyncze okazałe byliny, takie jak: trawa pampasowa - Cortaderia selloana, pustynnik olbrzymi - Eremurus robustus, eukomis dwubarwna - Eucomis bicolor. W okresie letnim przyciąga uwagę inna potężna bylina, pochodząca z Ameryki Płd. gunnera (parzeplin) brazylijska - Gunnera manicata, której kolczaste, metrowej średnicy liście przyciągają uwagę zwiedzających. Dbając o utrzymanie atrakcyjności działu, corocznie zmieniamy aranżacje kwiatowe, sadząc wiele ciekawych odmian roślin jednorocznych: begonie - Begonia, aksamitki - Tagetes, szałwie - Salvia, lobelie -  Lobelia itp., w tym także nowości światowych firm nasiennych. W tych aranżacjach wykorzystujemy też krzewy i byliny nie zimujące w naszych warunkach - fuksje - Fuchsia, lantany - Lantana, złocienie - Chrysanthemum i in. Odwiedzając ten dział możemy nie tylko podziwiać niepowtarzalne piękno roślin ale też poznać je bliżej (etykiety, plansze edukacyjne). Możemy też odpocząć od zgiełku miasta słuchając szumu fontann lub niedzielnych koncertów muzyki dawnej i współczesnej.